احتمالاً عنوانِ این متن برای عاشقانِ خودنویس وسوسه‌انگیز باشد. اما روی صحبتم با شیفتگان خودنویس نیست. می‌دانید چرا باید با خودنویس بنویسیم؟

شتابِ یاوه‌گویانه

نوشتن با خودنویس برخلافِ نوشتن با ابزارهای دیجیتال، کُند است و گاهی باعث درد انگشتان هم می‌شود. اگرچه نوشتن با لپتاپ و روی صفحۀ نوری (کاری که خودم همین الان دارم انجام می‌دهم) کارها را آسان‌تر کرده و به فرایندِ نوشتن سرعت بخشیده، این سرعت، مصون از فساد نیست.

شتاب در نوشتن، منتشرکردن و بازخورد گرفتن، بدی‌های خودش را به‌دنبال داشته:

  • امکان تأمل در نوشتن و خواندن را کم کرده (چون مدام حس می‌کنیم باید به همه چیز سرعت ببخشیم، مبادا عقب بیافتیم)
  • فرصتِ بازخوانی را حذف یا کم کرده (چون دل‌مان می‌خواهد فوری حرف بزنیم و بنویسیم و منتشر کنیم و بازخورد بگیریم)
  • فرایندِ انتخابِ کلمه را چنان تند کرده که از همۀ ظرفیت ذهن برای جستجوی کلمه و انتخابِ بهترین واژه استفاده نمی‌کنیم. یعنی: دمِ دستی‌ترین را انتخاب می‌کنیم و کمتر به واژگانِ مناسب‌تر فکر می‌کنیم.
  • به همه فرصت داده بنویسند؛ حتی اگر سوادِ نوشتن نداشته باشند. (منظورم سواد ابتدایی نیست)

ابزارهای نوشتن و دخالت در فرایند مغز

همانطور که نوشتن و خواندن با ابزارهای دیجیتال (اعم از کامپیوتر و موبایل و تبلت و بوک‌ریدر) فرایندهای مغزی ما را دستکاری می‌کنند (چون مغز ما را وادار می‌کنند به‌گونه‌ای جدید و متفاوت از گذشته عمل کنیم و برای حل مسئله‌ها شیوه‌هایی که آن‌ها ابداع کرده‌اند را پیش بگیریم)، خودنویس هم همینطور عمل می‌کند؛ با این تفاوت در ما در این فرایند صاحب‌اختیارتر هستیم.

خودنویس چطور در فرایند مغزی ما دخالت می‌کند؟

بیایید به تفاوتِ کار با ابزار دیجیتال و خودنویس نگاهی بیاندازیم:

ویژگی‌های نوشتن با ابزار دیجیتال

  • سرعت
  • امکان غلط‌گیری آسان
  • امکان تصحیح و ویرایش بعد از انتشار (نامحدود)

ویژگی‌های نوشتن با خودنویس

  • سرعت پایین
  • غلط‌گیری امکان‌پذیر نیست
  • ویرایش و تصحیح بعد از ویرایش ناممکن است

خواه‌ناخواه وقتی با قلم می‌نویسیم، احتیاط بیشتری خرج می‌کنیم، چون می‌دانیم ویرایشی در کار نیست. وقتی قرار است یک متنِ عمومی یا دارای مخاطبِ خاص بنویسیم، می‌دانیم که برگشت یا امکانِ ویرایش وجود ندارد. بنابراین همۀ زورمان را می‌زنیم تا خرابکاری به بار نیاوریم.

از این گذشته، کُندی در این نوع از نوشتن (و نه حتی با روان‌نویس و خودکار) وادارمان می‌کند جستجوی ذهنی عمیق‌تری برای یافتنِ بهترین واژه داشته باشیم.

همۀ این‌ها، فرایند مغزمان را در زمانِ نوشتن تغییر می‌دهد. کُندنویسی و پروا و عاقبت‌اندیشی، در نهایت کمک می‌کند تا متنی پیراسته‌تر و فکرشده‌تر داشته باشیم.

نوشتن با خودنویس و تأثیر آن برای یک نویسنده

خودنویس
حقیقتاً زیبا نیست؟

انتظار ندارم در این روزگار کسی رمانش را با خودنویس بنویسد.

خودم هم حوصلۀ چنین کاری را ندارم. دستم هم زود خسته می‌شود چون از نوجوانی عادت کرده‌ام تایپ کنم و سرعتِ تایپم هم بالاست. با

این حال همواره به هنرآموزانِ دوره‌های داستانم و به‌خودم پیشنهاد کرده‌ام یک دفتر یادداشت شخصی و یک خودنویس داشته باشیم.

نوشتنِ روزانه با خودنویس نوعی ورزش‌دادن مغز است. کمک‌مان می‌کند تا فنون مختلف نوشتاری را بیازماییم و کلماتِ مختلفی را از گنجینۀ واژگان‌مان فراخوانی کنیم.

این تمرینِ مهم و سرنوشت‌ساز، حتماً در زمانِ نوشتنِ یک رمان با کامپیوتر خودش را نشان می‌دهد.

کدام بهتر است؟ خودکار، روان‌نویس یا خودنویس؟

نیازی نیست عقب‌گرد کنیم. نوشتن با قلم برای یک نویسنده یک تمرین حسابی است؛ تمرینی که ابداً نباید ترک شود. با این حال فکر می‌کنم باید این نکته را به ده فرمان برای نویسنده شدن اضافه کنم! [restrict paid=”true”]

شاید بپرسید با خودکار یا روان‌نویس و مداد چی؟ هر سۀ این‌ها در سرعت از خودنویس جلوتر هستند. حتی تصور کنید وقتی یک کلمۀ نامناسب یا اشتباه با خودکار یا روان‌نویس نوشته می‌شود، راحت‌تر می‌توانیم رویش را خط بزنیم اما نوکِ فلزی و تیزِ خودنویس، امکان خط‌خطی کردن را محدود می‌کند.

وقتی روان‌نویس دست می‌گیریم می‌توانیم هر موقعیتی داشته باشیم: خوابیده، نشسته، لمیده، کج. اما نمی‌توانیم نوکِ خودنویس را هرجور دل‌مان خواست روی کاغذ بنشانیم.

لذاتِ نوشتن با خودنویس

حتی اگر از اهمیتِ «جوهر» در کُندکردن و عمیق‌تر کردنِ فرایندِ نوشتن چشم‌پوشی کنیم، نمی‌توانیم لذتِ پُر کردنِ جوهر را ندید بگیریم.

اگر خودنویس خریدید، حتماً یک جوهر برایش بخرید و هر از گاه با جوهرِ مخصوص، قلم‌تان را بشویید. روال کار بسیار ساده است:

کافی‌ست جوهرِ باقیمانده در قلم‌تان را در جوهردان خالی کنید. سپس نوک قلم را توی مُرکّب فرو ببرید و پیستون را جابجا کنید تا مخزن از جوهر پُر شود. چند بار این کار را تکرار کنید تا خودنویس شما شسته شود و دستِ آخر پُرش کنید و به نوشتن ادامه بدهید.

فرایندِ لغزاندنِ نوک خودنویس بر کاغذ، فشارِ متعادل روی کاغذ برای آنکه جوهر زیاد یا کم ترشح نشود، شستشوی قلم، پُر کردن جوهر، خرید جوهر، همۀ بخشی از لذاتِ نوشتن با خودنویس‌اند.

نوشتن با خودنویس آدابی دارد که هر کدام از این آداب، صرف‌نظر از زیبایی و متانت‌شان، کمکِ بزرگی برای تمرین نوشتن هستند.

شما خودنویس دارید؟ [/restrict]


اگر این نوشته مفید بود، با همرسانی آن، به ادامۀ نشر محتوای مفید کمک کنید.

حسام الدین مطهری

حسام الدین مطهری

دربارۀ انسان می‌نویسم و قصه می‌بافم. این کار برایم نوعی جستجوگری است: جستجوی نور. این روزها برای امرار معاش به حرفۀ کپی‌رایتینگ مشغولم.

نظر شما چیست؟

حسام‌الدین مطهری

من داستان‌نویس، کپی‌رایتر، یو ایکس رایتر و استراتژیست محتوا هستم. دربارۀ انسان می‌نویسم و قصه می‌بافم. این کار برایم نوعی جستجوگری است: جستجوی نور.

با من در ارتباط باشید

ایران-تهران

صندوق پستی

13145-437

T: +98 912 833 34 52
E: [email protected]