برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

تکمله‌ای بر سخنرانی در کنفرانس یو ایکس شیراز + منابع سخنرانی

[مدت‌زمان خواندن: ۴ دقیقه]

کمتر از یک ساعت است که از سفر و کنفرانس یو ایکس شیراز برگشته‌ام خانه. معمولاً وقتی از یک رویداد عبور می‌کنیم و در بستر زمان پیش می‌رویم، خودمان را قضاوت می‌کنیم. مثلاً می‌پرسیم «اگر فلان چیز را گفته بودم بهتر نبود؟» یا «کاش فلان حرف را هم زده بودم» و… از این دست چیزها.

اگر شنوندۀ حرف‌هایم در کنفرانس یوایکس شیراز بوده باشید، این متن برای‌تان ارزشِ «کامل‌کننده» دارد. اگر هم در آن نشست حضور نداشته‌اید، در ادامه کم‌وبیش متوجه می‌شوید در شیراز دربارۀ چه موضوعی و با چه رویکردی حرف زده‌ام.

در لابه‌لای متن هم سعی می‌کنم منابعی را که در سخنرانی از آن‌ها وام گرفته‌ام لینک کنم.

وسواس روی زبان فارسی یا روی اصالت و هویت؟

درست است که در یو ایکس شیراز دربارۀ تسلط بیشتر بر زبان فارسی و بهره‌گیری از کلمه‌های فارسی حرف زدم، اما اصرارِ اصلی‌ام بر مسئله «اصالت» و «هویت» است. با یک مثال سعی می‌کنم موضوع را شفاف‌تر کنم:

قنات (که در سخنرانی‌ام از آن یاد کردم) یک نمونه از «طراحی» مبتنی بر «نیاز» و «فرهنگ» و «جغرافیا» و «اقتصاد» کاملاً بومی است. در مقابلِ قنات، چاهِ عمیق وجود دارد که از حدود ۵۰ سال پیش در ایران مرسوم شد.

قنات کاملاً متناسب و مناسب جغرافیا و فرهنگ ما بود و با «تفکر روی نیاز بومی» طراحی شده بود. اما چاه عمیق کاملاً وارداتی بود و هیچ تناسبی با ویژگی‌های اقلیمی و فرهنگی ما نداشت.

برای اینکه بدانید پدران و اقوام و هم‌وطنانِ ما (یعنی خودِ مردم) با حفر چاه‌های عمیق چه بلایی سر کشور و من و شما آوردند، توصیه می‌کنم حتماً حتماً فیلم مستند مادرکشی را تماشا کنید.

اگر در صحبت‌هایم روی زبان تمرکز بیشتری داشتم به دو دلیل بود:

  • کسب و کارِ من نوشتن است و طبیعی‌ست که بیشتر در این زمینه نظر بدهم
  • زبان مادرِ تفکر و حرکت فرهنگ است و در عینِ حال بچۀ اجتماع و فرهنگ و اقتصاد هم هست. (عینِ ماجرای مرغ و تخم و مرغ)

مسؤولیت ما در برابر زبان

همانطور که معین فخرآور عزیزم با ساختنِ واژۀ «هم‌آفرینی» در ارائه‌اش همگی را سر ذوق آورد، معتقدم هر یک از ما در حوزۀ تخصص‌مان برابر زبان فارسی مسؤولیت داریم.

ما نباید فقط مصرف‌کننده باشیم و می‌توانیم مثلِ نجّارها برای صنعت خودمان واژه‌سازی کنیم. (کُنده‌گی، رنده‌گی، فارسی‌بُر و… واژه‌های کاملاً فارسی در کار نجّاری هستند).

یک مطلب در همین زمینه:  هنر به‌مثابه هندوانه در بسته یا: نگاه به مخاطب از موضعِ بالا

به‌گواه محاسبه‌های دکتر حسابی، زبان ما ظرفیت حیرت‌انگیزی برای خلق واژه‌های جدید دارد. اگر دایرۀ واژگان‌مان را گسترده‌تر کنیم، یقیناً به کشف و خلق‌های تازه‌ای می‌رسیم.

در اینجا بیشتر دربارۀ مسؤولیت‌مان برابر زبان فارسی توضیح داده‌ام.

خالق بودن بله، عمله و کارگر بودن نه

یادمان باشد که عمله بودن نه هنر است، نه کنفرانس و نشست و بحث لازم دارد. این خالق بودن و «طراحی» است که نیازمند پرورش تفکر، گسترش بینش و پیدا کردنِ نگرشِ سازنده است. ما برای همین دور هم جمع شدیم.

ما در یوایکس شیراز جمع شدیم تا دربارۀ انسان و چیزی که روی انسان اثر می‌گذارد حرف بزنیم. چطور ممکن است محصولی برای انسان بسازیم بدون آنکه این موجود را بشناسیم و ابعاد مختلف وجودش (روح و احساسات و بدنش) را در نظر بگیریم؟

نادیده گرفتنِ انسان در طراحی، ناشی از کوته‌بینی و تنگ‌نظری است. یک طراح واقعی بدون شناخت انسان و رعایتِ وجودِ انسان دست به خلق نمی‌زند.

عمله بودن از همه برمی‌آید. کافی‌ست فن (تکنیک) را یاد بگیریم. در بهترین حالت به ماهرترین فناور (تکنسین) تبدیل می‌شویم نه یک خالقِ الهام‌بخش.

ولنگاری زبانی عینِ بی‌سوادی است، نه باسوادی

قبل‌تر از این دربارۀ ولنگاری زبانی متنی نوشته بودم. خیلی اوقات می‌شنوم که می‌گویند باید جهانی بشویم یا زبان انگلیسی راحت‌تر است یا با آلودگی زبانی مفهوم را بهتر می‌رسانیم.

همانطور که در سخنرانی هم گفتم، به‌عقیدۀ من این‌ها همه بهانه است. کسی که زبانِ آلوده دارد و مثلاً می‌گوید امروز هَپی‌ترم یا می‌خواهم در فلان مسئله دیپ‌تر بشوم، نه زبان مادری‌اش را درست بلد است نه زبان انگلیسی را. در هر دو زبان بی‌سواد است.

مقالۀ جیمز هاربک به ما می‌گوید برچسب‌های ناروایی که به زبان فارسی می‌چسبانند، در مورد زبان انگلیسی هم کم‌وبیش صادق است.

سوگیری تأییدی یا خطای شناختی از کاربر

هم در حاشیۀ کنفراس یوایکس شیراز و هم قبل‌تر نقدهایی از این دست شنیده‌ام:
کاربران از نرم‌افزارهای خارجی استفاده می‌کنند و طبیعی‌ست که ما هم در طراحی، شیوۀ حرکتی (از چپ به راست) را مثل نرم‌افزارهای خارجی رعایت کنیم.

در شیراز بخشی از صحبت‌های امبرتو اکو و ژان کلود کریر را به‌نقل از کتابِ «از کتاب رهایی» نداریم برای حاضران خواندم. در ادامه چند نمونه از ورودیۀ نرم‌افزارهای معروف ایرانی را نشان دادم که برخلاف زبان فارسی که از راست به چپ حرکت می‌کند، از چپ به راست حرکت می‌کردند.

متأسفانه ما اغلب دچار خطای شناختی در برابر کاربر هستیم و گمان می‌کنیم چون خودمان با زبان انگلیسی زیاد سر و کار داریم، او هم مثل ما است. اگر اینطور بود، تلگرام نسخۀ فارسی ارائه نمی‌کرد، نسخه‌های غیررسمی و تماماً فارسی از اینستاگرام عرضه نمی‌شد و رانندگان اسنپ دنبالِ گویندۀ فارسی waze نمی‌گشتند.

حضور و فعالیت در فضای کسب‌وکارهای نوپا ما را دچار خطای شناختی و سوگیری تأییدی کرده است.

در بسیاری مواقع قبل از آنکه کاربر را بشناسیم دست به قضاوت می‌زنیم و چون بیشتر بر دور و بر خودمان متمرکز هستیم، تأییدکنندگان زیادی هم داریم!

مسؤولیت من به‌عنوانِ نویسنده تجربه کاربری

ممکن است بخواهید به نویسندۀ تجربه کاربری تبدیل شوید یا به چنین فردی در کارتان نیاز پیدا کرده باشید.

من تجربه‌کاربرنویس (UX writer) هستم. وقتی می‌خواهم متن‌های یک محصول را خلق کنم، باید به خدمتِ طراح و «اهداف محصول» در بیایم. یعنی چه؟

یعنی باید مناسب‌ترین حجم متن، لحن کلمات و آواها و صورت‌های نوشتاری را به کار بگیرم تا کاربر به‌سادگی از محصول بهره ببرد. نباید دست‌وپاگیر باشم. باید طرح را کامل کنم و در صورت لزوم، تشخیص بدهم چطور می‌توان از حجم متن کم کرد و کار را ساده‌تر کرد.

اما این‌ها کافی نیست. من باید در زمان نوشتن متن تجربه کاربری، کاربرم را بشناسم و متناسب با فرهنگ و ویژگی‌های زیستی او دست به انتخاب کلمه‌ها بزنم.

نکات ظریفی دربارۀ نویسندگی تجربۀ کاربری (UX Writing) به‌نظرم می‌رسد که آن‌ها را در اینجا نوشته‌ام.

در طول ارائه‌ام از تعریف خانم لیزا سانچز (رهبر گروه طراحی دراپ‌باکس و… و بنیانگذار کوکن) بهره بردم که می‌توانید آن را در حساب مدیوم ایشان بخوانید.

ورود مشترکان

یا همین امروز مشترک شوید و از مطالب ویژۀ کاغذ استنسیل بهره ببرید:

برخی از کتاب‌های من
کلت ۴۵ کلت ۴۵
reviews: 13
ratings: 59 (avg rating 3.69)

تذکره اندوهگینان تذکره اندوهگینان
reviews: 13
ratings: 28 (avg rating 4.18)

درخت به درخت به
reviews: 3
ratings: 16 (avg rating 3.31)

پادکست

اشتراک مطالب ویژه

کاغذ استنسیل مطالبِ ویژه‌ای برای مشترکان منتشر می‌کند. شما هم می‌توانید مشترک کاغذ استنسیل شوید و مطالب ویژه را کامل بخوانید.

وسواس روی زبان فارسی یا روی اصالت و هویت؟

درست است که در یو ایکس شیراز دربارۀ تسلط بیشتر بر زبان فارسی و بهره‌گیری از کلمه‌های فارسی حرف زدم،

مسؤولیت ما در برابر زبان

همانطور که معین فخرآور عزیزم با ساختنِ واژۀ «هم‌آفرینی» در ارائه‌اش همگی را سر ذوق آورد، معتقدم هر یک از

خالق بودن بله، عمله و کارگر بودن نه

یادمان باشد که عمله بودن نه هنر است، نه کنفرانس و نشست و بحث لازم دارد. این خالق بودن و

ولنگاری زبانی عینِ بی‌سوادی است، نه باسوادی

قبل‌تر از این دربارۀ ولنگاری زبانی متنی نوشته بودم. خیلی اوقات می‌شنوم که می‌گویند باید جهانی بشویم یا زبان انگلیسی

سوگیری تأییدی یا خطای شناختی از کاربر

هم در حاشیۀ کنفراس یوایکس شیراز و هم قبل‌تر نقدهایی از این دست شنیده‌ام: کاربران از نرم‌افزارهای خارجی استفاده می‌کنند

مسؤولیت من به‌عنوانِ نویسنده تجربه کاربری

ممکن است بخواهید به نویسندۀ تجربه کاربری تبدیل شوید یا به چنین فردی در کارتان نیاز پیدا کرده باشید.

  • وسواس روی زبان فارسی یا روی اصالت و هویت؟
  • مسؤولیت ما در برابر زبان
  • خالق بودن بله، عمله و کارگر بودن نه
  • ولنگاری زبانی عینِ بی‌سوادی است، نه باسوادی
  • سوگیری تأییدی یا خطای شناختی از کاربر
  • مسؤولیت من به‌عنوانِ نویسنده تجربه کاربری